Kan grubunu belirleyen özelliklerden biri, kırmızı kan hücrelerinin yüzeyindeki Rh (D) proteinidir. Bu protein varsa kan grubu Rh pozitif, yoksa Rh negatiftir. Anne Rh negatif, baba Rh pozitif olduğunda bebek Rh pozitif olabilir; bu duruma Rh uyuşmazlığı denir.
Neden önemlidir?
Bebeğin kanı anneninkine karıştığında (çoğunlukla doğum sırasında), annenin bağışıklık sistemi Rh pozitif kan hücrelerini yabancı olarak tanıyıp onlara karşı antikor üretebilir. İlk gebelik genellikle etkilenmez. Ancak sonraki bir gebelikte bebek yine Rh pozitifse, bu antikorlar plasentadan geçerek bebeğin kan hücrelerini parçalayabilir. Sonuçta bebekte kansızlık, doğum sonrası ağır sarılık ve ağır durumlarda bebekte ödem (hidrops) gelişebilir.
Kanın karışabileceği durumlar
- Doğum (normal doğum ya da sezaryen)
- Düşük, kürtaj, dış gebelik
- Gebelikte kanama
- Amniyosentez ve koryon villus örneklemesi
- Karına alınan darbe, bebeğin dışarıdan çevrilmesi
Önleme: anti-D iğnesi
Rh negatif annelere yapılan anti-D (Rh immünglobulin) iğnesi, bağışıklık sisteminin antikor üretmesini önler. Antikor oluşmuşsa etkisi yoktur; bu nedenle zamanında yapılması önemlidir.
- Antikor testi (indirekt Coombs) negatif olan Rh negatif gebelere 28. hafta civarında
- Bebek Rh pozitif doğarsa doğumdan sonraki 72 saat içinde
- Gebelik boyunca kanama, düşük, dış gebelik ve girişimsel işlemlerden sonra
Her gebelikte ve her riskli olayda yeniden değerlendirme gerekir; bir kez yapılan iğne sonraki gebelikleri korumaz.
Antikor gelişmişse
Antikor saptanan gebelikler yakından izlenir. Bebekteki kansızlık, ultrasonla beyin damarındaki kan akım hızı (MCA Doppler) ölçülerek değerlendirilir. Gerekirse anne karnında göbek kordonundan kan nakli yapılabilir ya da doğum erkene alınabilir.
Sık sorulan sorular
Anne Rh pozitif, bebek Rh negatifse sorun olur mu?
Hayır. Rh uyuşmazlığı yalnızca anne Rh negatif, bebek Rh pozitif olduğunda sorun yaratabilir.
Baba da Rh negatifse iğne gerekir mi?
İki ebeveyn de kesin olarak Rh negatifse bebek de Rh negatif olacağından iğne gerekmeyebilir. Ancak babalık bilgisinin kesinliği konusunda hekiminizle konuşun.
Anti-D iğnesi bebeğe zarar verir mi?
Hayır. Anti-D iğnesinin bebeğe zarar vermediği uzun yıllardır bilinmektedir.
Kaynaklar
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; muayene, tanı ve tedavinin yerine geçmez. Kendi durumunuzla ilgili kararları hekiminizle birlikte verin.