Prolaktin, beyindeki hipofiz bezinden salgılanan ve en çok doğumdan sonra süt üretimiyle bilinen bir hormondur. Gebelik ve emzirme dışında kandaki düzeyinin yüksek olmasına hiperprolaktinemi denir. Yüksek prolaktin yumurtlamayı baskılayarak adet düzensizliğine ve gebe kalmada güçlüğe yol açabilir.
Belirtiler
- Seyrek adet ya da adet görmeme
- Gebelik ve emzirme dışında memeden süt gelmesi (galaktore)
- Gebe kalmada güçlük
- Cinsel istekte azalma, vajinal kuruluk
- Hipofizde büyük bir tümör varsa baş ağrısı ve görme alanında daralma
Nedenler
- Fizyolojik: Gebelik, emzirme, stres, yoğun egzersiz, uyku, göğüs uyarımı; kan alınırken yaşanan stres bile prolaktini geçici olarak yükseltebilir.
- İlaçlar: Bazı psikiyatri ilaçları, mide bulantısı ilaçları ve bazı tansiyon ilaçları
- Tiroid bezinin az çalışması (hipotiroidi)
- Prolaktinoma: Hipofizde prolaktin salgılayan iyi huylu tümör. Çoğu 1 cm'den küçüktür (mikroadenom).
- Böbrek yetmezliği, PKOS ile birliktelik
- Makroprolaktin: Biyolojik etkisi olmayan büyük prolaktin molekülleri yanlışlıkla yüksek sonuç verebilir.
Tanı
Hafif yükseklikte test, sakin bir ortamda ve stresten uzak koşullarda tekrarlanır; gerekirse makroprolaktin bakılır. Gebelik testi, tiroid hormonları ve böbrek fonksiyonları değerlendirilir. Belirgin yükseklik ya da baş ağrısı, görme bozukluğu varsa hipofiz MR çekilir.
Tedavi
Neden ortadan kaldırılabiliyorsa (ilaç değişikliği, tiroid tedavisi) önce bu yapılır. Prolaktinoma ve belirti veren hiperprolaktinemide ilk seçenek dopamin agonisti ilaçlardır (ör. kabergolin); prolaktin düzeyini düşürür, tümörü küçültür ve yumurtlamanın geri dönmesini sağlar. Ameliyat nadiren gerekir. Belirti vermeyen hafif yükseklikler çoğu zaman yalnızca izlenir. Tedavi planı gerektiğinde endokrinoloji uzmanıyla birlikte yapılır.
Sık sorulan sorular
Prolaktin yüksekliği gebe kalmayı engeller mi?
Yumurtlamayı baskılayarak gebe kalmayı güçleştirebilir. Tedaviyle prolaktin düzeyi normale döndüğünde yumurtlama genellikle yeniden başlar.
Prolaktin testi ne zaman yapılmalı?
Sabah, uyandıktan birkaç saat sonra, dinlenmiş hâlde ve stresten uzak koşullarda alınması önerilir. Hafif yüksek sonuç tekrarlanmalıdır.
Prolaktinoma kanser midir?
Hayır. Prolaktinomalar hipofizin iyi huylu tümörleridir ve çoğu ilaç tedavisine iyi yanıt verir.
Kaynaklar
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; muayene, tanı ve tedavinin yerine geçmez. Kendi durumunuzla ilgili kararları hekiminizle birlikte verin.