Doğru doğum kontrol yöntemi; yaşınıza, sağlık durumunuza, gelecekteki gebelik planınıza, adet şikâyetlerinize ve kullanım kolaylığına göre değişir. Yöntemlerin etkinliği büyük ölçüde doğru ve düzenli kullanıma bağlıdır.
Etkinliğe göre yöntemler
En etkili (yılda 100 kadından 1'inden azında gebelik)
- Rahim içi araç (spiral): Bakırlı ya da hormonlu; 3–10 yıl etkili
- Deri altı implant: Kola yerleştirilen ince çubuk; 3 yıl etkili
- Kalıcı yöntemler: Kadında tüplerin bağlanması ya da alınması, erkekte vazektomi. Geri dönüşü güç olduğu için kesin karar verilmiş olmalıdır.
Çok etkili (düzenli kullanımda)
- Kombine doğum kontrol hapları: Östrojen ve progestin içerir; her gün aynı saatte alınır. Adetleri düzenler, sancıyı ve kanamayı azaltır.
- Yalnız progestin içeren haplar: Emziren ve östrojen kullanamayan kadınlar için uygundur.
- Vajinal halka ve cilt bandı
- Üç aylık iğne
Daha az etkili
- Erkek kondomu: Cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlardan da koruyan tek yöntemdir; bu nedenle diğer yöntemlerle birlikte kullanılması önerilir.
- Geri çekme ve takvim yöntemi: Gebelik oranı yüksektir. Yumurtlama hesaplayıcısı korunma amacıyla kullanılmamalıdır.
Östrojenli yöntemleri kimler kullanmamalı?
35 yaş üzerinde sigara içenler, auralı migreni olanlar, daha önce damar içi pıhtı (tromboz) geçirenler, kontrolsüz yüksek tansiyonu olanlar, meme kanseri öyküsü olanlar ve doğumdan sonraki ilk haftalardaki kadınlarda östrojen içeren yöntemler genellikle uygun değildir. Bu durumlarda progestin içeren ya da hormonsuz yöntemler tercih edilir.
Acil kontrasepsiyon
Korunmasız ilişki ya da yöntem hatası (yırtılan kondom, unutulan haplar) sonrasında gebeliği önlemek için kullanılır. Acil kontrasepsiyon hapları türüne göre ilişkiden sonraki 3–5 gün içinde, ne kadar erken alınırsa o kadar etkilidir. Bakırlı spiral 5 gün içinde takıldığında en etkili acil yöntemdir ve sonrasında uzun süreli korunma da sağlar.
Doğurganlığa etkisi
Haplar, halka, bant, spiral ve implant bırakıldığında doğurganlık kısa sürede geri döner. Üç aylık iğnede doğurganlığın dönüşü birkaç ay gecikebilir.
Sık sorulan sorular
Doğum kontrol hapı kısırlık yapar mı?
Hayır. Doğum kontrol hapları kısırlığa yol açmaz. Bırakıldıktan sonra genellikle bir iki döngü içinde yumurtlama yeniden başlar.
Doğum kontrol hapı kilo aldırır mı?
Güncel düşük dozlu hapların belirgin kilo artışına yol açtığı gösterilmemiştir. Bazı kadınlarda ilk aylarda ödeme bağlı hafif değişiklik olabilir.
Hapı unuttum, ne yapmalıyım?
Unutulan hap sayısına ve hap türüne göre yapılacaklar değişir. Genel kural olarak hatırladığınız anda alın ve kullanma talimatına bakın; gerekirse 7 gün ek yöntem kullanın ve acil kontrasepsiyon gerekip gerekmediğini danışın.
Kaynaklar
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; muayene, tanı ve tedavinin yerine geçmez. Kendi durumunuzla ilgili kararları hekiminizle birlikte verin.