Kadın Sağlığı Sözlüğü: Jinekoloji ve Gebelik Terimleri

A

Adenomyozis: Rahim iç zarına benzer dokunun rahim kas duvarının içine yerleşmesidir. Yoğun ve ağrılı adetlere, rahimde büyümeye yol açabilir. Adenomyozis rehberi
Adet döngüsü (menstrüel döngü): Bir adetin ilk gününden bir sonraki adetin ilk gününe kadar geçen süredir. Yetişkinlerde genellikle 24–38 gün sürer. Adet Düzensizliği rehberi
Amenore: Adet görmemedir. Hiç adet görmemiş olmaya birincil, daha önce görülen adetlerin en az 3–6 ay kesilmesine ikincil amenore denir. Adet Düzensizliği rehberi
AMH (anti-Müllerian hormon): Yumurtalıklardaki küçük folliküllerden salgılanan ve yumurtalık rezervini (kalan yumurta sayısını) yansıtan hormondur. Yumurtaların kalitesini göstermez; adetin herhangi bir gününde ölçülebilir. AMH ve Yumurta Rezervi rehberi
Amniyon sıvısı: Bebeği anne karnında çevreleyen, onu darbelerden koruyan ve akciğer gelişimine katkı sağlayan sıvıdır.
Amniyosentez: Genellikle 15. haftadan sonra, ince bir iğneyle amniyon sıvısından örnek alınarak bebeğin kromozomlarının incelendiği tanı testidir. İkili Test ve Üçlü Test rehberi
Androjen: Testosteron gibi "erkek hormonu" olarak bilinen hormonlardır; kadınlarda da az miktarda üretilir. Fazlalığı tüylenme, akne ve adet düzensizliğine yol açabilir. Polikistik Over Sendromu (PKOS) rehberi
Antagonist protokolü: Tüp bebek tedavisinde, yumurtaların erken atılmasını önlemek için uyarımın ortasından itibaren ikinci bir iğnenin (GnRH antagonisti) eklendiği, sık kullanılan tedavi şemasıdır. Tüp bebek süreci simülasyonu
Anti-D iğnesi (Rh immünglobulin): Rh negatif annenin, Rh pozitif bebeğin kan hücrelerine karşı antikor geliştirmesini önlemek için yapılan iğnedir. Kan Uyuşmazlığı (Rh Uyuşmazlığı) rehberi
Antral follikül sayısı: Adetin ilk günlerinde transvajinal ultrasonla sayılan 2–10 mm'lik küçük folliküllerin toplamıdır. AMH ile birlikte yumurtalık rezervini değerlendirmede kullanılır. AMH ve Yumurta Rezervi rehberi
Aşılama (IUI, intrauterin inseminasyon): Yıkanıp yoğunlaştırılan spermin yumurtlama zamanında ince bir kateterle rahim içine bırakılmasıdır. Aşılama (İntrauterin İnseminasyon, IUI) rehberi
Azospermi: Meni örneğinde hiç sperm bulunmamasıdır. Nedeni araştırılır; bazı erkeklerde testisten cerrahi yolla sperm elde edilebilir. Sperm Tahlili ve Erkek Faktörü rehberi

B

Bakteriyel vajinoz: Vajinadaki yararlı bakterilerin azalıp diğer bakterilerin çoğalmasıyla oluşan denge bozukluğudur. İnce, grimsi ve balık kokulu akıntı yapar. Vajinal Akıntı rehberi
Bartholin kisti: Vajina girişinin iki yanındaki Bartholin bezlerinin kanalı tıkandığında oluşan şişliktir. Enfekte olursa ağrılı bir apseye dönüşebilir. Bartholin Kisti ve Apsesi rehberi
Beta-hCG: Gebelik hormonunun (insan koryonik gonadotropini) kanda ölçülen biçimidir. Gebeliğin varlığını ve erken dönemde ilerleyişini değerlendirmede kullanılır. Erken Gebelik Belirtileri rehberi
Blastokist: Döllenmeden yaklaşık 5 gün sonra oluşan, içi sıvı dolu boşluk taşıyan embriyo aşamasıdır. İç hücre kitlesi bebeği, dış tabakası (trofektoderm) plasentayı oluşturur. Tüp bebek süreci simülasyonu
Braxton-Hicks kasılmaları: Gebeliğin ikinci yarısında hissedilen düzensiz, genellikle ağrısız ve rahim ağzını açmayan alıştırma kasılmalarıdır. Erken Doğum Tehdidi rehberi
BRCA genleri: Değişiklik taşıdıklarında meme ve yumurtalık kanseri riskini belirgin biçimde artıran kalıtsal genlerdir (BRCA1 ve BRCA2). Yumurtalık Kanseri rehberi

C

CA-125: Kanda ölçülen bir tümör belirtecidir. Yumurtalık kanserinde yükselebilir; ancak endometriozis, miyom ve adet döneminde de yükseldiği için tek başına tanı koydurmaz. Yumurtalık Kanseri rehberi
CIN (servikal intraepitelyal neoplazi): Rahim ağzı yüzeyindeki hücrelerde görülen kanser öncüsü değişikliklerdir; şiddetine göre 1, 2 ve 3 olarak derecelenir. HPV ve Rahim Ağzı Kanseri Taraması rehberi

Ç

Çatlatma iğnesi: Tüp bebek ve aşılama tedavilerinde, yeterli büyüklüğe ulaşan folliküllerdeki yumurtaların son olgunlaşmasını sağlamak için yapılan iğnedir. Tüp bebek süreci simülasyonu
Çikolata kisti (endometrioma): Endometriozis nedeniyle yumurtalıkta oluşan, koyu kahverengi eski kan içeren kisttir. Yumurtalık Kisti rehberi

D

Dermoid kist (matür kistik teratom): İçinde yağ, saç ya da diş gibi farklı dokular bulunabilen, yumurtalıkta gelişen iyi huylu bir tümördür. Kendiliğinden kaybolmaz. Yumurtalık Kisti rehberi
Dış gebelik (ektopik gebelik): Döllenmiş yumurtanın rahim boşluğu dışında, çoğunlukla fallop tüpünde yerleşmesidir. İç kanamaya yol açabileceği için erken tanı önemlidir. Dış Gebelik (Ektopik Gebelik) rehberi
Dismenore: Ağrılı adettir. Altta yatan hastalık yoksa birincil, endometriozis ya da adenomyozis gibi bir nedene bağlıysa ikincil dismenore denir. Adet Sancısı (Dismenore) rehberi
Doppler ultrason: Damarlardaki kan akımını ölçen ultrason yöntemidir. Gebelikte bebeğin ve plasentanın kanlanmasını değerlendirmede kullanılır. Yüksek Riskli Gebelik Takibi rehberi

E

Embriyo transferi: Tüp bebek tedavisinde laboratuvarda gelişen embriyonun ince bir kateterle rahim içine yerleştirilmesidir. Tüp Bebek (IVF) Süreci rehberi
Endometriozis: Rahim iç zarına benzer dokunun rahim dışında (yumurtalık, karın zarı, bağırsak gibi) yerleşmesidir. Ağrılı adet, kronik kasık ağrısı ve kısırlığa yol açabilir. Endometriozis (Çikolata Kisti) rehberi
Endometrium (rahim iç zarı): Rahim boşluğunu döşeyen, her döngüde kalınlaşıp gebelik olmazsa adet kanamasıyla dökülen tabakadır.
Ense kalınlığı (NT): 11–14. haftalar arasında ultrasonla ölçülen, bebeğin ense bölgesindeki sıvı birikiminin kalınlığıdır. İkili testin bir parçasıdır. İkili Test ve Üçlü Test rehberi
Epidural analjezi: Doğum ağrısını azaltmak için belden ince bir kateterle ilaç verilen yöntemdir; doğum ağrısını gidermede en etkili seçenektir. Normal Doğum ve Sezaryen rehberi
Epizyotomi: Normal doğum sırasında gerektiğinde vajina girişine yapılan kontrollü kesidir. Rutin olarak önerilmez. Normal Doğum ve Sezaryen rehberi

F

FIGO sınıflaması: Uluslararası Jinekoloji ve Obstetrik Federasyonu'nun hastalıkları sınıflama ve kanserleri evreleme sistemleridir; ör. miyomlar için 0–8 tipleri. Miyom haritası
Follikül: Yumurtalıkta, içinde yumurta hücresi bulunan sıvı dolu keseciktir. Her döngüde genellikle biri olgunlaşarak yumurtlar. PKOS simülasyonu
FSH (folikül uyarıcı hormon): Beyindeki hipofiz bezinden salgılanan ve yumurtalıklarda folliküllerin büyümesini sağlayan hormondur.

G

Gebelik haftası: Son adet döneminin ilk gününden itibaren sayılan gebelik süresidir. Gebelik ortalama 40 hafta (280 gün) sürer. Hafta hafta gebelik
Gestasyonel diyabet (gebelik şekeri): Gebelikten önce şeker hastalığı olmayan bir kadında gebelik sırasında ortaya çıkan kan şekeri yüksekliğidir. Gebelik Şekeri (Gestasyonel Diyabet) rehberi
GnRH: Beyinde salgılanarak hipofizden FSH ve LH salınımını düzenleyen hormondur. Benzerleri (agonist ve antagonistler) tüp bebek ve endometriozis tedavisinde kullanılır.

H

HELLP sendromu: Kırmızı kan hücrelerinin parçalanması, karaciğer enzimlerinin yükselmesi ve trombosit düşüklüğüyle seyreden, preeklampsinin ağır bir biçimidir. Preeklampsi (Gebelik Zehirlenmesi) rehberi
Hiperemezis gravidarum: Gebelikte sıvı ve besin alınamayacak kadar şiddetli bulantı ve kusmadır; kilo kaybı ve sıvı kaybına yol açabilir. Gebelikte Bulantı ve Kusma rehberi
Hiperprolaktinemi (prolaktin yüksekliği): Gebelik ve emzirme dışında kanda prolaktin hormonunun yüksek olmasıdır. Adet düzensizliği ve memeden süt gelmesine yol açabilir. Prolaktin Yüksekliği (Hiperprolaktinemi) rehberi
Histerektomi: Rahmin ameliyatla alınmasıdır. Rahim ağzı ile birlikte (total) ya da rahim ağzı bırakılarak (subtotal) yapılabilir. Histerektomi (Rahim Alınması) rehberi
Histerosalpingografi (HSG, rahim filmi): Rahim ağzından ilaç verilerek çekilen röntgenle rahim boşluğunun ve tüplerin açıklığının değerlendirildiği testtir. Tüp Bebek (IVF) Süreci rehberi
Histeroskopi: Rahim ağzından ince bir kamerayla girilerek rahim boşluğunun görüntülendiği ve polip, miyom gibi sorunların kesisiz tedavi edilebildiği yöntemdir. Laparoskopi ve Histeroskopi rehberi
HPV (insan papilloma virüsü): Cinsel temasla bulaşan, çok sık görülen bir virüs grubudur. Yüksek riskli tiplerle süregen enfeksiyon rahim ağzı kanserinin başlıca nedenidir. HPV ve Rahim Ağzı Kanseri Taraması rehberi
Hücre dışı DNA testi (NIPT): Anne kanında plasentadan gelen DNA parçalarının incelendiği, 10. haftadan itibaren yapılabilen kromozom tarama testidir. İkili Test ve Üçlü Test rehberi

I

ICSI (mikroenjeksiyon): Tüp bebek tedavisinde her olgun yumurtanın içine ince bir iğneyle tek bir spermin yerleştirildiği döllenme yöntemidir. Tüp Bebek (IVF) Süreci rehberi

İ

İkili test: 11–14. haftalar arasında ense kalınlığı ölçümü ve anne kanındaki iki hormona bakılarak Down sendromu riskinin hesaplandığı tarama testidir. İkili Test ve Üçlü Test rehberi
İmplantasyon: Embriyonun rahim iç zarına tutunmasıdır. Döllenmeden yaklaşık 6–10 gün sonra gerçekleşir. Tüp bebek süreci simülasyonu
İnfertilite (kısırlık): Düzenli ve korunmasız ilişkiye rağmen 12 ay içinde (35 yaş üzerinde 6 ay) gebelik oluşmamasıdır. Tüp Bebek (IVF) Süreci rehberi

K

Kegel egzersizi (pelvik taban egzersizi): Vajina ve makat çevresindeki pelvik taban kaslarının sıkılıp gevşetilmesiyle yapılan, idrar kaçırma ve sarkmaya karşı güçlendirici egzersizdir. Pelvik taban simülasyonu
Kolposkopi: Rahim ağzının özel bir büyüteçle incelendiği ve gerektiğinde biyopsi alındığı muayene yöntemidir. Anormal smear ya da HPV sonucundan sonra yapılır. HPV ve Rahim Ağzı Kanseri Taraması rehberi
Konizasyon (LEEP): Rahim ağzından koni biçiminde doku çıkarılarak kanser öncüsü lezyonların tedavi edildiği işlemdir. HPV ve Rahim Ağzı Kanseri Taraması rehberi
Korpus luteum: Yumurtlamadan sonra follikülden oluşan ve progesteron salgılayan geçici yapıdır. Gebelik olmazsa yaklaşık iki hafta içinde geriler. PKOS simülasyonu
Koryon villus örneklemesi (CVS): 11–14. haftalar arasında plasentadan küçük bir parça alınarak bebeğin kromozomlarının incelendiği tanı testidir. İkili Test ve Üçlü Test rehberi
Kürtaj: Rahim içeriğinin vakum ya da küretle boşaltılmasıdır. Düşük sonrası, tanı amaçlı ya da gebeliğin sonlandırılması için yapılabilir. Düşük (Erken Gebelik Kaybı) rehberi

L

Labioplasti: Vulvadaki iç dudakların (labia minora) şeklini ya da boyutunu düzeltmeye yönelik cerrahi işlemdir. Labioplasti (Genital Estetik) rehberi
Laparoskopi (kapalı ameliyat): Karında birkaç küçük kesiden kamera ve ince aletlerle yapılan ameliyat yöntemidir. Laparoskopi ve Histeroskopi rehberi
LH (lüteinleştirici hormon): Hipofizden salgılanan ve döngünün ortasındaki ani yükselişiyle yumurtlamayı tetikleyen hormondur. Yumurtlama testleri LH'yi ölçer. PKOS simülasyonu
Lohia (loğusa kanaması): Doğumdan sonra 4–6 hafta süren, giderek azalan ve renk değiştiren vajinal kanama ve akıntıdır. Lohusalık (Doğum Sonrası Dönem) rehberi
Lohusalık (puerperium): Doğumdan sonraki yaklaşık 6 haftalık, rahmin ve bedenin gebelik öncesi duruma döndüğü dönemdir. Lohusalık (Doğum Sonrası Dönem) rehberi

M

Mamografi: Memenin düşük dozlu röntgen çekimidir. Türkiye'de 40–69 yaş arası kadınlara iki yılda bir tarama amacıyla önerilir. Meme Sağlığı ve Kendi Kendine Muayene rehberi
Menopoz: Yumurtalıkların hormon üretiminin azalmasıyla adetlerin kalıcı olarak kesilmesidir. Son adetten sonra 12 ay geçince tanı konur; ortalama 51 yaşında görülür. Menopoz rehberi
Menoraji: Yoğun ya da uzun süren adet kanamasıdır. Adet Düzensizliği rehberi
Miad: Gebeliğin tamamlanmış sayıldığı 37–42. haftalar arasındaki dönemdir. Normal Doğum ve Sezaryen rehberi
Miyom (fibroid, leiomiyom): Rahim kasından gelişen iyi huylu tümördür. Yerine göre yoğun kanama, bası ya da gebelik sorunlarına yol açabilir. Rahim Miyomları rehberi
Miyomektomi: Rahim korunarak yalnızca miyomların çıkarıldığı ameliyattır. Rahim Miyomları rehberi
Morula: Döllenmeden yaklaşık 4 gün sonra, hücrelerin birbirine sıkıca kenetlendiği, dut benzeri embriyo aşamasıdır. Tüp bebek süreci simülasyonu

N

Nöral tüp defekti: Bebeğin beyin ve omuriliğini oluşturan sinir tüpünün kapanmamasından kaynaklanan doğumsal kusurlardır (ör. spina bifida). Folik asit riski azaltır. Gebelikte Beslenme, Folik Asit ve Vitaminler rehberi

O

OHSS (yumurtalık hiperstimülasyon sendromu): Tüp bebek tedavisinde yumurtalıkların ilaçlara aşırı yanıt vermesiyle karında şişlik, ağrı ve sıvı birikimiyle seyreden durumdur. Tüp Bebek (IVF) Süreci rehberi
Oligomenore: Seyrek adet görmedir; döngülerin 38 günden uzun olması ya da yılda 8'den az adet. Adet Düzensizliği rehberi
Oosit: Yumurta hücresidir. Tüp bebek tedavisinde olgun oositler MII olarak adlandırılır. Tüp Bebek (IVF) Süreci rehberi
Over rezervi (yumurtalık rezervi): Yumurtalıklarda kalan yumurta stokudur. Yaşla azalır; AMH ve antral follikül sayısıyla değerlendirilir. AMH ve Yumurta Rezervi rehberi
Over torsiyonu: Yumurtalığın kendi damar sapı etrafında dönerek kanlanmasının bozulmasıdır. Ani ve şiddetli kasık ağrısıyla seyreden acil bir durumdur. Yumurtalık Kisti rehberi
Ovulasyon (yumurtlama): Olgunlaşan yumurtanın follikülden atılmasıdır. Genellikle bir sonraki adetten yaklaşık 14 gün önce gerçekleşir. Polikistik Over Sendromu (PKOS) rehberi

P

PALM-COEIN: Anormal rahim kanamasının nedenlerini yapısal (polip, adenomyozis, miyom, kanser) ve yapısal olmayan nedenler olarak sınıflayan FIGO sistemidir. Adet Düzensizliği rehberi
Pelvik organ sarkması (prolapsus): Mesane, rahim ya da rektumun pelvik taban desteğinin zayıflamasıyla vajinaya doğru inmesidir. Pelvik Organ Sarkması (Prolapsus) rehberi
Perineoplasti: Vajina girişi ile makat arasındaki bölgenin (perine) kas ve dokularının onarıldığı cerrahi işlemdir. Doğum Sonrası Vajinal Gevşeklik ve Perineoplasti rehberi
PKOS (polikistik over sendromu): Seyrek yumurtlama, androjen fazlalığı ve polikistik over görünümünden en az ikisiyle tanı konan yaygın hormonal bir durumdur. Polikistik Over Sendromu (PKOS) rehberi
Plasenta (eş): Gebelikte rahim duvarına yerleşen ve bebeğe oksijen ile besin taşıyan organdır. Hafta hafta gebelik
Plasenta dekolmanı: Plasentanın doğumdan önce rahim duvarından ayrılmasıdır. Ağrı ve kanamayla seyreden acil bir durumdur. Gebelikte Kanama rehberi
Plasenta previa: Plasentanın rahim ağzını kısmen ya da tamamen örtmesidir. Gebeliğin ikinci yarısında ağrısız kanamaya yol açabilir. Gebelikte Kanama rehberi
POP-Q: Pelvik organ sarkmasının derecesini vajina girişindeki himen düzeyine göre santimetre olarak ölçen ve 0–4 arasında evreleyen sistemdir. Pelvik taban simülasyonu
Preeklampsi (gebelik zehirlenmesi): Gebeliğin 20. haftasından sonra tansiyon yüksekliğine böbrek, karaciğer ya da beyin gibi organların etkilendiğini gösteren bulguların eşlik etmesidir. Preeklampsi (Gebelik Zehirlenmesi) rehberi
Progesteron: Yumurtlamadan sonra korpus luteumdan salgılanan ve rahim iç zarını gebeliğe hazırlayan hormondur. PKOS simülasyonu
Prolaktinoma: Hipofiz bezinde prolaktin salgılayan iyi huylu tümördür. Çoğu ilaç tedavisiyle küçülür. Prolaktin Yüksekliği (Hiperprolaktinemi) rehberi
Pronükleus: Döllenmeden sonraki ilk gün yumurtanın içinde görülen, biri anneden biri babadan gelen iki çekirdek yapısıdır (2PN). Tüp bebek süreci simülasyonu

R

Rahim içi araç (spiral, RİA): Rahim boşluğuna yerleştirilen, bakırlı ya da hormonlu türleri olan uzun etkili doğum kontrol yöntemidir. Rahim İçi Araç (Spiral) rehberi
Rahim içi polip (endometrial polip): Rahim iç zarının aşırı büyüyerek rahim boşluğuna uzanan çıkıntı oluşturmasıdır. Ara kanamalara yol açabilir. Rahim İçi Polip (Endometrial Polip) rehberi
Rh uyuşmazlığı (kan uyuşmazlığı): Rh negatif annenin Rh pozitif bebek taşımasıdır. Önlem alınmazsa sonraki gebeliklerde bebekte kansızlığa yol açabilir. Kan Uyuşmazlığı (Rh Uyuşmazlığı) rehberi

S

Serklaj: Erken açılma riski olan rahim ağzının dikişle desteklendiği işlemdir. Erken Doğum Tehdidi rehberi
Sezaryen: Bebeğin karın ve rahim duvarına yapılan kesiyle doğurtulduğu ameliyattır. Normal Doğum ve Sezaryen rehberi
Sistosel: Mesanenin vajina ön duvarını iterek aşağı sarkmasıdır. Pelvik Organ Sarkması (Prolapsus) rehberi
Smear testi (Pap testi): Rahim ağzından alınan hücrelerin mikroskopla incelendiği tarama testidir. Günümüzde çoğunlukla HPV testiyle birlikte yapılır. HPV ve Rahim Ağzı Kanseri Taraması rehberi
Sperm tahlili (spermiyogram, semen analizi): Meni örneğinde sperm sayısı, hareketi ve şeklinin değerlendirildiği testtir. Sperm Tahlili ve Erkek Faktörü rehberi

T

Trimester: Gebeliğin üç döneminden her biridir: 1. trimester 0–13, 2. trimester 14–27, 3. trimester 28. haftadan doğuma kadar. Hafta hafta gebelik
Trofektoderm: Blastokistin dış hücre tabakasıdır; plasentayı ve gebelik zarlarını oluşturur. Tüp bebek süreci simülasyonu
Tüp bebek (IVF): Yumurtaların toplanıp laboratuvarda döllendiği ve gelişen embriyonun rahme yerleştirildiği üremeye yardımcı tedavidir. Tüp Bebek (IVF) Süreci rehberi

Ü

Üçlü test: 15–20. haftalar arasında anne kanında üç değere (AFP, hCG, östriol) bakılarak kromozom ve nöral tüp defekti riskinin hesaplandığı tarama testidir. İkili Test ve Üçlü Test rehberi

V

Vajinismus: Vajinaya giriş sırasında çevredeki kasların istemsiz kasılmasıdır; ilişkiye girememe ya da ağrılı ilişkiye yol açar. Vajinismus rehberi
Varikosel: Testis toplardamarlarının genişlemesidir; erkek kısırlığının sık ve tedavi edilebilir nedenlerinden biridir. Sperm Tahlili ve Erkek Faktörü rehberi
VBAC (sezaryen sonrası normal doğum): Daha önce sezaryen olmuş bir kadının sonraki doğumunu normal yoldan yapmasıdır. Normal Doğum ve Sezaryen rehberi
Vitrifikasyon: Yumurta ve embriyoların buz kristali oluşmadan çok hızlı dondurulmasını sağlayan yöntemdir. Yumurta Dondurma rehberi

Y

Yolk kesesi: Erken gebelikte embriyoyu besleyen ve ultrasonda gebelik kesesi içinde halka şeklinde görülen yapıdır. Hafta hafta gebelik

Z

Zigot: Yumurta ile spermin birleşmesiyle oluşan tek hücreli ilk embriyo aşamasıdır. Tüp bebek süreci simülasyonu
Zona pellusida: Yumurtayı ve erken embriyoyu çevreleyen koruyucu dış zardır. Blastokist rahme tutunmadan önce bu zardan çıkar. Tüp bebek süreci simülasyonu

Kadın sağlığı sözlüğü

A

B

C

Ç

D

E

F

G

H

I

İ

K

L

M

N

O

P

R

S

T

Ü

V

Y

Z